समाजशील न्यूज नेटवर्क,शिरूर,पुणे – (प्रा.सुभाष शेटे,कार्यकारी संपादक) – कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच AI हे आता विद्यार्थ्यांची नवी वही बनले आहे. निबंध लिहिण्यासाठी ChatGPT पासून ते सेकंदात गणित सोडवणाऱ्या Photomath पर्यंत, AI सर्वत्र आहे. अभ्यास सोपा होत असला तरी, त्याचे गंभीर दुष्परिणाम आहेत ज्याकडे दुर्लक्ष करता येणार नसल्याचे परखड मत पुणे मनपाचे प्राथमिक शिक्षक शिवाजी बबनराव गावडे यांनी सा.समाजशील शी बोलताना व्यक्त केले आहे.गावडे यांच्या म्हणण्या नुसार
1. चिकित्सक विचार शक्तीचा अंत
हा सगळ्यात मोठा तोटा आहे. पूर्वी विद्यार्थी एक उत्तर शोधण्यासाठी तासनतास झटायचा आणि त्या झटण्यातूनच त्याची तर्कबुद्धी वाढायची. आता विद्यार्थी थेट AI कडून उत्तर कॉपी करतो. उत्तर मिळतं, पण उत्तरापर्यंत पोहोचण्याची प्रक्रिया कळत नाही. परिणाम: परीक्षेत AI शिवाय तोच प्रश्न सोडवता येत नाही.यालाच “बौद्धिक क्षीणता” (Cognitive Atrophy) म्हणतात – मेंदूचा वापर च बंद केल्याने मेंदूचे स्नायू कमकुवत होतात.
2. मौलिकता आणि सर्जनशीलता संपुष्टात
निबंध, प्रकल्प आणि चित्रकला देखील आता AI बनवते. शिक्षकांना 30 प्रबंध अगदी एकसारखेच येतात.विद्यार्थी आता “मला काय वाटतं?” हा विचार करत नाहीत, तर “AI काय लिहील?” हा विचार करतात. हळूहळू ते स्वतःचा आवाज, कल्पनाशक्ती आणि लेखनशैली गमावून बसतात.
3. व्यसन आणि कमी एकाग्रता
AI झटपट उत्तर देतं. मेंदूला झटपट उत्तराची सवय लागते.आता 10 पानी धडा वाचणे किंवा लायब्ररीत बसणे विद्यार्थ्यांना कंटाळवाणे वाटते. 30 सेकंदात AI सारांश देत असेल तर वाचायचं कशाला? यामुळे सहनशीलता, एकाग्रता आणि सखोल वाचनाची क्षमता खूप कमी झाली आहे.
4. खोटा आत्मविश्वास आणि चुकीची माहिती
AI आत्मविश्वासाने चुकीची माहिती देऊ शकते. ते खोटे संदर्भ, चुकीचे तथ्य तयार करते. बरेच विद्यार्थी पडताळणी न करताच ते जमा करतात.एका सर्वेक्षणानुसार, 60% विद्यार्थ्यांनी कबूल केले की ते AI च्या उत्तरांची कधीच पडताळणी करत नाहीत. यामुळे कमी ज्ञान असूनही जास्त ज्ञान असल्याचा भ्रम असलेली पिढी तयार होत आहे.
5. अप्रामाणिकपणा आणि चिंता
– कॉपी करणे सोपे झाले आहे: यामुळे मेहनतीचे मूल्य कमी झाले आहे.AI ची चिंता: जे AI वापरत नाहीत त्यांना मागे पडल्यासारखे वाटते. जे वापरतात ते पकडले जाण्याच्या भीतीत असतात.या दोन्ही गोष्टींमुळे तणाव आणि आत्मविश्वासाची कमतरता निर्माण होते.
6. सामाजिक कौशल्ये कमकुवत होणे
अभ्यास गट, शिक्षकांना शंका विचारणे, मित्रांशी चर्चा करणे – हे सर्व नाहीसे होत आहे. विद्यार्थी माणसांपेक्षा चॅटबॉटशी जास्त बोलतात. यामुळे संवाद, टीमवर्क आणि भावनिक बुद्धिमत्ता यावर परिणाम होतो.
AI पूर्णपणे वाईट आहे का? नाही.
1. चिकित्सक विचार शक्तीचा अंत
हा सगळ्यात मोठा तोटा आहे. पूर्वी विद्यार्थी एक उत्तर शोधण्यासाठी तासनतास झटायचा आणि त्या झटण्यातूनच त्याची तर्कबुद्धी वाढायची. आता विद्यार्थी थेट AI कडून उत्तर कॉपी करतो. उत्तर मिळतं, पण उत्तरापर्यंत पोहोचण्याची प्रक्रिया कळत नाही. परिणाम: परीक्षेत AI शिवाय तोच प्रश्न सोडवता येत नाही.यालाच “बौद्धिक क्षीणता” (Cognitive Atrophy) म्हणतात – मेंदूचा वापर च बंद केल्याने मेंदूचे स्नायू कमकुवत होतात.
2. मौलिकता आणि सर्जनशीलता संपुष्टात
निबंध, प्रकल्प आणि चित्रकला देखील आता AI बनवते. शिक्षकांना 30 प्रबंध अगदी एकसारखेच येतात.विद्यार्थी आता “मला काय वाटतं?” हा विचार करत नाहीत, तर “AI काय लिहील?” हा विचार करतात. हळूहळू ते स्वतःचा आवाज, कल्पनाशक्ती आणि लेखनशैली गमावून बसतात.
3. व्यसन आणि कमी एकाग्रता
AI झटपट उत्तर देतं. मेंदूला झटपट उत्तराची सवय लागते.आता 10 पानी धडा वाचणे किंवा लायब्ररीत बसणे विद्यार्थ्यांना कंटाळवाणे वाटते. 30 सेकंदात AI सारांश देत असेल तर वाचायचं कशाला? यामुळे सहनशीलता, एकाग्रता आणि सखोल वाचनाची क्षमता खूप कमी झाली आहे.
4. खोटा आत्मविश्वास आणि चुकीची माहिती
AI आत्मविश्वासाने चुकीची माहिती देऊ शकते. ते खोटे संदर्भ, चुकीचे तथ्य तयार करते. बरेच विद्यार्थी पडताळणी न करताच ते जमा करतात.एका सर्वेक्षणानुसार, 60% विद्यार्थ्यांनी कबूल केले की ते AI च्या उत्तरांची कधीच पडताळणी करत नाहीत. यामुळे कमी ज्ञान असूनही जास्त ज्ञान असल्याचा भ्रम असलेली पिढी तयार होत आहे.
5. अप्रामाणिकपणा आणि चिंता
– कॉपी करणे सोपे झाले आहे: यामुळे मेहनतीचे मूल्य कमी झाले आहे.AI ची चिंता: जे AI वापरत नाहीत त्यांना मागे पडल्यासारखे वाटते. जे वापरतात ते पकडले जाण्याच्या भीतीत असतात.या दोन्ही गोष्टींमुळे तणाव आणि आत्मविश्वासाची कमतरता निर्माण होते.
6. सामाजिक कौशल्ये कमकुवत होणे
अभ्यास गट, शिक्षकांना शंका विचारणे, मित्रांशी चर्चा करणे – हे सर्व नाहीसे होत आहे. विद्यार्थी माणसांपेक्षा चॅटबॉटशी जास्त बोलतात. यामुळे संवाद, टीमवर्क आणि भावनिक बुद्धिमत्ता यावर परिणाम होतो.
AI पूर्णपणे वाईट आहे का? नाही.
AI हे एक शक्तिशाली साधन आहे, जर त्याचा वापर पर्याय म्हणून नाही तर शिक्षक म्हणून केला तर.
योग्य वापर कसा करावा:
– कॉपी करण्यासाठी नाही तर समजण्यासाठी वापरा: “माझा गृहपाठ लिहून दे” असे म्हणण्यापेक्षा “ही संकल्पना सोप्या शब्दात समजावून सांग” असे विचारा. 80-20 चा नियम: 80% काम स्वतः करा, 20% काम सुधारण्यासाठी किंवा तपासण्यासाठी AI वापरा.शाळांनी AI साक्षरता शिकवली पाहिजे: योग्य प्रश्न कसा विचारावा, उत्तर कसे तपासावे आणि AI कधी वापरू नये.शेवटी, अभ्यासाचा उद्देश फक्त चांगले मार्क्स मिळवणे नाही, तर विचार करू शकणारा मेंदू घडवणे हा आहे. तो मेंदू एखाद्या मशीनकडे गहाण ठेवू नका.
Ai तुमचा सहाय्यक असावा,तुमचा मेंदू नको. AI मदतीने तुम्ही डिग्री मिळवा पण शिक्षण नाही.
